Voor veel Nederlanders die van plan zijn om te gaan stemmen (66%) bij de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart 2026, voelt stemmen als een vanzelfsprekend onderdeel van het burgerschap. Dat blijkt uit een flitspeiling die we onlangs hielden in opdracht van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Het onderzoek geeft inzicht in hoe Nederlanders die willen gaan stemmen hun stemmoment beleven en welke factoren bijdragen aan hun motivatie om te stemmen.
De belangrijkste reden voor Nederlanders om te stemmen is de wens om invloed te hebben op beslissingen in hun eigen woonplaats. Maar liefst 93% van de stemmers geeft aan dat dit een (zeer) belangrijke motivatie is. Daarmee zijn de gemeenteraadsverkiezingen voor veel kiezers geen abstract politiek moment, maar een concrete manier om betrokken te zijn bij hun directe leefomgeving.
Daarnaast speelt ook het gevoel van verantwoordelijkheid een grote rol. Voor 84% van de stemmers is stemmen een democratische plicht. Deze normatieve overtuiging is breed gedragen: ruim acht op de tien stemmers (82%) vinden dat wie niet stemt, ook niet moet klagen over beslissingen in de eigen gemeente.
Voor veel stemmers voelt het stemmoment als iets vanzelfsprekends. Zo beschouwt 87% stemmen als ‘iets wat er gewoon bij hoort’ en ervaart 86% het als iets gewoons. Tegelijkertijd betekent dit niet dat stemmen een handeling is die uit gewoonte of zonder nadenken wordt verricht. Integendeel: 79% van de stemmers geeft aan (heel) veel belang te hechten aan de gemeenteraadsverkiezingen.
Dit laat zien dat vanzelfsprekendheid en betrokkenheid hand in hand gaan. Stemmen bij de gemeenteraadsverkiezingen is voor veel Nederlanders een logisch onderdeel van hun rol als burger, juist omdat zij het belangrijk vinden om hun stem te laten horen en invloed uit te oefenen op hun leefomgeving.
Hoewel de stemintentie onder jongeren die voor de eerste keer mogen gaan stemmen lager ligt dan gemiddeld, laat het onderzoek zien dat degenen die wél van plan zijn te stemmen, dit stemmoment op een vergelijkbare manier beleven als andere stemmers. Binnen deze groep vindt 95% stemmen belangrijk en 86% nuttig. Daarnaast beschouwt 93% stemmen als normaal gedrag.
Dit suggereert dat wanneer nieuwe stemmers besluiten om te gaan stemmen, dit vaak voortkomt uit een vergelijkbaar gevoel van betrokkenheid en vanzelfsprekendheid als bij meer ervaren stemmers.
De keuze om te stemmen lijkt vooral voort te komen uit persoonlijke overtuiging. De invloed van de sociale omgeving wordt door stemmers relatief beperkt genoemd. Toch zijn er wel factoren die een positieve invloed hebben op de stemintentie. Zo geeft 32% aan dat politieke partijen en politici van invloed zijn op hun keuze om te stemmen, en noemt 21% familie als factor. Onder jongere stemmers speelt familie een aanzienlijk grotere rol. 40% van hen geeft aan dat familie een rol speelt bij de keuze om wel te willen gaan stemmen.