De NAVO blijft voor Nederlanders een belangrijk anker in een internationale veiligheidsomgeving die als steeds onzekerder wordt ervaren. Dat blijkt uit het nieuwste opinie-onderzoek dat we uitvoerden in opdracht van de Atlantische Commissie. Tegelijkertijd laat het onderzoek zien dat het vertrouwen in het bondgenootschap onder druk staat, vooral waar het gaat om de Verenigde Staten onder president Donald Trump. Die combinatie zorgt voor een veiligheidsbeeld waarin steun en twijfel naast elkaar bestaan.
De kennis en bekendheid van de NAVO zijn verder toegenomen. Vrijwel alle Nederlanders kennen het bondgenootschap en een grote meerderheid weet ook waar de NAVO voor staat. De kern van de NAVO -de collectieve verdediging van de lidstaten- wordt nog altijd breed onderschreven. Voor veel Nederlanders blijft dit het fundament van hun veiligheidsgevoel. Bij niet-militaire aanvallen, zoals cyberdreiging of andere hybride vormen van conflict, zijn Nederlanders terughoudender geworden in het activeren van Artikel 5 (een aanval op één, is een aanval op allen).
Die nuance wordt versterkt door toenemende twijfel over Europa’s eigen militaire slagkracht. Steeds minder Nederlanders denken dat Europa Rusland zelfstandig het hoofd kan bieden, en ook het idee dat Europa door de oorlog in Oekraïne geopolitiek sterker is geworden, verliest terrein.
In dat licht lijkt het bondgenootschap met de Verenigde Staten des te belangrijk. Echter op de open vraag naar de grootste bedreiging voor de Nederlandse en Europese veiligheid wordt het “Amerika van Trump” vaker genoemd dan Poetin/Rusland. Onderzoeker Bart Koenen: "dat Nederlanders Trump als een grotere bedreiging voor de Europese veiligheid zien dan Poetin valt op. Zeker als je bedenkt dat de peiling begin januari plaatsvond, dus nog voor Trumps herhaalde claims om Groenland in te lijven."
Meer dan de helft van de Nederlanders beoordeelt de relatie tussen Europa en de VS als slecht en een grote meerderheid vindt dat Europa onder de regering-Trump niet langer kan rekenen op onvoorwaardelijke Amerikaanse steun. Het leiderschap van Trump wordt daarbij vooral gezien als onbetrouwbaar en ontwrichtend.
Binnen deze onzekere internationale context kijken Nederlanders ook naar leiderschap binnen de NAVO. De benoeming van voormalig premier Mark Rutte als secretaris-generaal wordt overwegend positief ontvangen: de helft van de Nederlanders vindt dat hij goed functioneert, terwijl slechts een kleine minderheid negatief is. Tegelijkertijd heeft een aanzienlijk deel nog geen uitgesproken mening, wat erop wijst dat zijn rol voor veel mensen nog in ontwikkeling is.
Ook over de NAVO-top die in 2025 in Nederland werd gehouden zijn de meningen verdeeld. Veel Nederlanders erkennen het belang voor de internationale positie van Nederland, maar plaatsen tegelijkertijd vraagtekens bij de kosten. Dat laat zien dat steun voor de NAVO goed samengaat met een kritische blik op de uitvoering.
Ondanks deze zorgen blijft het belang van de NAVO voor de veiligheid van Nederland groot. Wel verschuift de manier waarop Nederlanders naar het bondgenootschap kijken: vaker wordt de NAVO gezien als noodzakelijk, maar niet onomstreden. Dat pragmatisme gaat samen met zorgen over nieuwe dreigingen dichter bij huis. Veel Nederlanders maken zich zorgen over hybride oorlogsvoering tussen Rusland en Europa en de kwetsbaarheid van vitale infrastructuur. Ook zijn er veel zorgen over drones die rondom vliegvelden worden waargenomen.
Slechts 5% vindt dat Nederland goed is voorbereid op betrokkenheid bij een oorlog. Het draagvlak voor extra investeringen in Defensie is dan ook groot. Net als de steun voor maatregelen zoals een vrijwillig dienjaar en, bij een aanzienlijk deel van de bevolking, herinvoering van de opkomstplicht.
Het onderzoek laat zien dat Nederlanders veiligheid niet langer als vanzelfsprekend beschouwen. De NAVO blijft een belangrijk houvast, maar vertrouwen maakt steeds meer plaats voor realisme en de vraag hoe Nederland en Europa zelf weerbaarder kunnen worden.
Dat deze verschuiving een actueel onderwerp is dat zowel binnen als buiten Nederland relevant is, blijkt wel uit het grote aantal nieuwsmedia dat aandacht besteedde aan de inzichten uit het onderzoek. Zo verscheen er in diverse grote landelijke en regionale dagbladen (o.a. Trouw, AD, BN DeStem, Noordhollands Dagblad), en op internationale platforms (o.a. NL Times) een artikel waarin resultaten uit de peiling aan bod komen. En duidde Klaas Dijkhoff de inzichten aan tafel bij Goedemorgen Nederland.